di tích lịch sử

Nghè Tư Đình phường Long Biên
Ngày đăng 05/09/2016 | 07:52  | Lượt xem: 1444

Phường Long Biên ngày nay có địa giới hành chính phía Bắc và Đông Bắc giáp sân bay Gia Lâm, phường Phúc Đồng; Phía Tây và Tây Bắc giáp phường Bồ Đề; Phía Nam và Tây Nam giáp sông Hồng, phía Đông và Đông Nam giáp phường Cự Khối và phường Thạch Bàn.

Phường xưa kia gọi là trang/hương Cổ Linh được hình thành từ thời Hai Bà Trưng năm 40 sau Công Nguyên. Đến khoảng đầu thế kỷ XIII, xã Cổ Linh gồm 5 thôn (thôn Nha, Trạm, Tư Đình, Sài Đồng, Ô Cách). Tháng 4 năm 1946, tỉnh Bắc Ninh thành lập xã Chí Minh gồm các thôn: Phú Viên, Lâm Du, Thạch Cầu. Cuối năm 1947, xã Cổ Linh đổi tên thành xã Phi Trường; gồm ba thôn: Nha, Trạm và Tư Đình. Đầu năm 1949, tỉnh Bắc Ninh sáp nhập xã Chính Minh vào xã Phi Trường và đổi tên thành xã Long Biên gồm 5 thôn: Nha, Trạm, Tư Đình, Thạch Cầu và Lâm Du. Cuối năm 1954, xã Long Biên thuộc quận 8, thành phố Hà Nội. Tháng 6-1961 đến tháng 12/2003, xã Long Biên thuộc huyện Gia Lâm. Từ ngày 1/1/2004 xã Long Biên đổi thành phường Long Biên thuộc quận Long Biên, thành phố Hà Nội.

Nghè Tư Đình hiện nay thuộc tổ dân phố số 5, phường Long Biên, quận Long Biên, thành phố Hà Nội. Nghè Tư Đình là tên gọi chính thức của di tích. Đây là tên gọi theo địa danh của Làng. Ngoài ra di tích còn có tên gọi là Nghè Tử Đình. Đây là tên gọi khởi đầu của di tích, nhân dân địa phương kiêng chữ "Tử" đọc thành chữ "Tư". Do vậy di tích có tên gọi là nghè Tư Đình như hiện nay.

Di tích Nghè Tư Đình được khởi dựng từ lâu đời, trải qua những bước thăng trầm của lịch sử dân tộc, đến nay di tích không còn lưu giữ được những tư liệu thành văn ghi niên đại khởi dựng cụ thể. Để xác định niên đại tương đối cho sự có mặt của di tích nghè Tư Đình dựa vào Ngai thờ và bài vị - có nghệ thuật thế kỷ XIX và một số các di vật thờ hiện còn lưu giữ tại nghè như: hoành phi, câu đối... Như vậy, chúng ta có thể đoán định di tích nghè Tư Đình, phường Long Biên, quận Long Biên được khởi dựng vào thời Nguyễn và tu bổ, tôn tạo trong những năm sau này.

Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng cho biết: nghè Tư Đình thờ bà Vũ Thị Như Ý- Trân Tư công chúa Đại vương. Căn cứ vào Cuốn Thần tích - Thần sắc hiện lưu tại Viện Thông tin Khoa học Xã hội thì thôn Tư Đình thờ năm vị Thành hoàng là: Linh Lang đại vương, Đô Hồ, Đại Lã Hiển Ứng, Nguyễn Thành Tương Liệt Đại vương và Vũ Thị Như Ý- Trân Tư công chúa Đại vương. Lịch sử của vị nữ thần theo bản kê khai với Viễn Đông Bác Cổ cho biết: Bà Vũ Thị Như Ý- Trân Tư công chúa Đại vương là người ở thôn Tư Đình, họ Vũ tên là Như Ý. Thời vua Lý Thái Tổ ngự giá bắc tuần có gặp Bà hái dâu ven sông, thấy Bà xinh đẹp, hiền thục đã mời Bà vào cung làm nhũ Mẫu nuôi dậy Hoàng tử. Được 9 năm, khi Hoàng tử khôn lớn Bà xin về quê, vua đã ban thưởng hậu. Đến ngoài 50 tuổi thì Bà mất, được vua phong cho là Trinh Thục phu nhân, nhân dân lập đền thờ Bà. Bà sinh ngày 21 tháng 8 và mất ngày 22 tháng 4 âm lịch.

Ngày 23 tháng 4 âm lịch hàng năm nhân dân thôn Tư Đình lại tổ chức tế lễ ngày hóa của Bà Vũ Thị Như Ý Chân Tư công chúa và ngày 21/8 là ngày sinh của Bà. Việc tổ chức tế lễ được diễn ra tại nghè Tư Đình ý nghĩa trang trọng, lành mạnh, tiết kiệm nhưng vẫn đầy đủ những nghi thức tế lễ cổ truyền và mang những sắc thái riêng của vùng miền.

Đây là công trình kiến trúc truyền thống được xây dựng nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng, thuộc loại hình di tích lịch sử. Trải qua năm tháng di vật và kiến trúc của nghè phần nào cũng không còn lưu giữ được như ngày khởi dựng, công tích của vị Thần Vũ Thị Như Ý- Trân Tư công chúa cũng ít người dân địa phương biết đến. Đây là một di tích thờ về nhân vật có công tích gắn với thời vua Lý Thái Tổ và vương triều Lý rất đáng trân trọng và gìn giữ. Trong giá trị hiện có của ngôi nghè thì thân thế và công danh của vị thần hoàng đã tạo nên nét văn hóa riêng và khẳng định một khu vực văn hóa, lịch sử lâu đời, thể hiện qua các hoạt động văn hóa và nghi thức lễ hội truyền thống của làng Tư Đình. Thông qua những nghi thức ở địa phương đã thể hiện được tình đoàn kết cũng như mối quan hệ cộng đồng của người dân nơi đây ngày một khăng khít và thắt chặt tình cảm xóm làng, đồng thời cũng thể hiện được đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của người dân thôn Tư Đình đối với các bậc tiền bối.

Bên cạnh giá trị lịch sử, nghè Tư Đình còn có giá trị về lịch sử cách mạng, thời kỳ kháng chiến chống Mỹ nghè Tư Đình là nơi trường học sơ tán của con em địa phương, những năm có chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ, khu nghè là nơi để các vật dụng phục vụ chiến đấu cho sân bay Gia Lâm. Với những giá trị lịch sử, khoa học, thẩm mỹ của di tích, Nghè Tư Đình đã được UBND thành phố Hà Nội ra quyết định công nhận di tích lịch sử văn hóa năm 2015.