Ngay từ năm 1961, khi dân số cả nước chỉ mới khoảng 31 triệu người, trong đó miền Bắc chỉ gần 17 triệu người, Hội đồng Chính phủ đã có quyết định số 216/CP ngày 26/12/1961 về việc sinh đẻ có hướng dẫn. Với văn bản này có thể nói, Việt Nam thuộc nhóm những nước có chương trình kế hoạch hóa gia đình sớm nhất thế giới. Trải qua hơn 60 năm thực hiện các mục tiêu của công tác dân số, nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần phát triển kinh tế bền vững của đất nước.
Những thành tựu đó đã góp phần to lớn vào sự phát triển kinh tế xã hội của thủ đô và đất nước. Trước các vấn đề dân số thực tiễn nảy sinh như mức sinh thay thế trên phạm vi toàn quốc chưa thật sự bền vững, xuất hiện xu thế mức sinh xuống thấp, gia tăng mất cân bằng giới tính khi sinh, già hóa dân số nhanh, phân bố dân số, quản lý di dân chưa được chú trọng đúng mức, các yếu tố dân số chưa được lồng ghép một cách hệ thống trong hoạch định, thực thi chính sách, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội đòi hỏi phải có những đổi mới để giải quyết toàn diện, đồng bộ và căn bản hơn các vấn đề dân số. Bên cạnh mức sinh thấp, dân số Việt Nam đang xuất hiện những xu hướng mới vừa mang lại cơ hội, vừa gây ra những thách thức cho sự phát triển bền vững ở nước ta như cơ cấu dân số vàng, mất cân bằng giới tính khi sinh, già hóa dân số, mức sinh giữa các vùng còn chênh lệch đáng kể, chất lượng dân số tăng lên nhưng chưa cao, di dân diễn ra mạnh mẽ và phân bố dân số còn nhiều bất cập.
Rõ ràng, tình trạng dân số của nước ta ngày nay đã hoàn toàn khác tình trạng dân số cách đây hơn nửa thế kỷ. Do đó, đã đến lúc phải giải quyết toàn diện các vấn đề dân số, chứ không chỉ đơn thuần là kế hoạch hóa gia đình. Chính vì vậy, nghị quyết số 21-NQ/TW của Hội nghị lần thứ 6 Ban chấp hành Trung quân Đảng khóa 12 đã định hướng cho chính sách dân số Việt Nam trong thời gian tới là: Dân số là yếu tố quan trọng hàng đầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Công tác dân số là nhiệm vụ chiến lược, vừa cấp thiết vừa lâu dài, là sự nghiệp của toàn đảng, toàn dân.
Tiếp tục chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Sau hơn 7 năm thực hiện nghị quyết số 21-NQ/TW, Bộ Chính trị đã tiếp tục có chỉ đạo tại kết luận số 149-KL/TW ngày 10 tháng 4 năm 2025 về đẩy mạnh thực hiện nghị quyết số 21-NQ/TW, trong đó nhấn mạnh, tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo, quán triển sâu sắc, đầy đủ các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp của nghị quyết 21-NQ/TW. Nhất là quan điểm, chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước giàu mạnh và thịnh vượng trong kỷ nguyên mới.
Đặc biệt, trong kỳ họp quốc hội lần này, dự thảo luật dân số sẽ được thông qua, tập trung quy phạm hóa bốn chính sách lớn, duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mức cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số, dân số già và nâng cao chất lượng dân số. Cùng với cả nước, công tác dân số của thủ đô đã có những đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế xã hội của thủ đô và đất nước. Trong nhiều năm qua, Thành ủy, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân TP Hà Nội luôn chú trọng tới công tác dân số và phát triển, quan tâm chỉ đạo công tác dân số, đầu tư cho mục tiêu ổn định quy mô, cơ cấu dân số hợp lý, tập trung nâng cao chất lượng dân số, đáp ứng nguồn nhân lực chất lượng cao cho thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa thủ đô và đất nước.
Từ ngày 01/7/2025, Hà Nội cùng với cả nước chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thay thế cho mô hình chính quyền địa phương 3 cấp đang áp dụng. Trong bối cảnh đó, Hà Nội đã khẩn trương kiện toàn ban chỉ đạo công tác dân số và phát triển ở các cấp, đồng thời chủ động xây dựng và triển khai kế hoạch phù hợp với tình hình thực tiễn địa phương, đảm bảo công tác dân số không bị gián đoạn mà còn phát huy hiệu quả rõ nét hơn trong giai đoạn chuyển tiếp. Nhiều đề án, kế hoạch về công tác dân số trong giai đoạn mới được ban hành và triển khai đã mang lại kết quả rõ rệt.
Năm 2025, tỷ lệ người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ đạt 89%, tỷ lệ sàng lọc trước sinh 4 bệnh phổ biến đạt 90%, tỷ lệ sàng lọc trước sinh 5 bệnh phổ biến đạt 90%, tỷ số giới tính khi sinh ở mức 110 trẻ trai trên 100 trẻ gái, tỷ lệ cặp nam nữ được tư vấn khám sức khỏe trước khi kết hôn đạt 85%. Như vậy, trong nhiều năm qua, thành tựu của công tác dân số thủ đô đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, chất lượng dân số được nâng cao, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng tuổi thọ trung bình, tăng cường chăm sóc sức khỏe cho nhân dân, giảm tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng, tỷ lệ sàng lọc trước sinh, sơ sinh tăng, cải thiện cơ cấu dân số về tuổi, làm cho nhóm dân số trong độ tuổi lao động chiếm đa số trong tổng số dân cư. Với nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của chương trình dân số và phát triển trong sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống, toàn bộ hệ thống làm công tác dân số quyết tâm đoàn kết phấn đấu khắc phục mọi khó khăn, vận dụng những điều kiện thuận lợi, xác định những nhiệm vụ và biện pháp thích hợp trong tình hình mới, chủ động sáng tạo trong mọi hoạt động, nỗ lực thực hiện nhiệm vụ được giao, tạo tiền đề thuận lợi để triển khai các nhiệm vụ dân số và phát triển trong giai đoạn tới.
Hiện nay, trước các vấn đề dân số thực tiễn nảy sinh như mức sinh thay thế trên phạm vi toàn quốc chưa thật sự bền vững, xuất hiện xu thế mức sinh xuống thấp, gia tăng mất cân bằng giới tính khi sinh, gia hóa dân số nhanh, phân bố dân số, quản lý di dân chưa được chú trọng đúng mức, các yếu tố dân số chưa được lồng ghép một cách hệ thống trong hoạch định, thực thi chính sách, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội. Đòi hỏi phải có những đổi mới để giải quyết toàn diện, đồng bộ và căn bản hơn các vấn đề dân số. Chính vì thế, hôm nay chúng ta có mặt ở đây để cùng nhau hưởng ứng chủ đề của tháng hành động là đầu tư cho công tác dân số, là đầu tư cho phát triển bền vững.
Một trong những yếu tố then chốt góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của cả nước nói chung và của tỉnh, thành phố nói riêng. Chính vì vậy, các cấp ủy đảng, chính quyền, các ban ngành, đoàn thể và xã hội cần đồng hành cùng sự nghiệp dân số và phát triển vì sự phôn vinh của đất nước. Tuyên truyền về nâng cao chất lượng dân số, chú trọng tuyên truyền các nội dung về sức khỏe sinh sản vị thanh niên, thanh niên, tư vấn khám sức khỏe trước hôn nhân, tầm soát, chẩn đoán và điều trị sớm bệnh tật trước sinh và sơ sinh cho các cặp vợ chồng trẻ, các gia đình trẻ.
Bằng những kinh nghiệm phong phú và những bài học quý giá trong 64 năm qua, chương trình dân số của thủ đô Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung quyết tâm vươn lên những tầm cao mới. Thực hiện nhiệm vụ quan trọng nhất là cùng với cả nước bảo đảm duy trì được mức sinh thay thế để ổn định quy mô dân số vào giữa thế kỷ 21, tiến tới nâng cao chất lượng dân số, tạo điều kiện để mỗi người dân, mỗi gia đình và toàn xã hội có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.