Xây dựng mô hình chăm sóc người cao tuổi từ cơ sở

Tham dự Hội thảo có đại diện lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; đại diện các bộ, ban, ngành Trung ương; lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Hà Nội; đại diện các sở, ngành, địa phương; các nhà khoa học, chuyên gia; đại diện các cơ quan y tế, cơ quan báo chí cùng đại biểu người cao tuổi tiêu biểu.

Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đề tài "Một số giải pháp thích ứng với già hóa dân số, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở Việt Nam trong thời kỳ mới". Phường Long Biên là địa phương đăng cai, đồng thời là một trong những địa bàn tham gia nghiên cứu, khảo sát và triển khai bước đầu mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại cộng đồng.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Vũ Hồng Huy, Phó Vụ trưởng Vụ Y tế và Thể thao, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ nhiệm đề tài nhấn mạnh, Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh cả nước đang triển khai nhiều chủ trương, chính sách quan trọng về chăm sóc sức khỏe Nhân dân, đặc biệt là Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân.

Theo TS. Vũ Hồng Huy, Việt Nam đang là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh. Đây vừa là thành tựu của quá trình phát triển kinh tế - xã hội và hệ thống y tế, vừa đặt ra nhiều thách thức đối với hệ thống an sinh xã hội, nhất là công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Chăm sóc người cao tuổi không chỉ là nhiệm vụ nhân văn sâu sắc, thể hiện truyền thống tốt đẹp của dân tộc, mà còn là một khâu quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững đất nước.

Điểm đáng chú ý là mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại cộng đồng đã bước đầu được đưa vào vận hành tại phường Long Biên. Việc triển khai mô hình tại cơ sở cho phép kiểm chứng tính khả thi, từng bước đưa dịch vụ y tế và dịch vụ chăm sóc toàn diện đến gần người dân hơn, giúp người cao tuổi tiếp cận chăm sóc sức khỏe ngay tại cộng đồng, giảm áp lực cho bệnh viện tuyến trên và tiết kiệm chi phí cho gia đình, xã hội.

Phát biểu chào mừng Hội thảo, đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Long Biên khẳng định, Hội thảo là sự kiện có ý nghĩa thiết thực, góp phần làm rõ thêm những vấn đề lý luận và thực tiễn trong công tác dân số, chăm sóc sức khỏe Nhân dân và bảo đảm an sinh xã hội ở cơ sở. Công tác dân số, bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân luôn được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm. Trong bối cảnh tuổi thọ ngày càng được nâng cao, yêu cầu đặt ra không chỉ là sống lâu hơn, mà còn phải sống khỏe hơn, an toàn hơn, được chăm sóc tốt hơn và tiếp tục phát huy vai trò của người cao tuổi trong gia đình, cộng đồng.

Từ thực tiễn địa phương, đồng chí Nguyễn Mạnh Hà cho rằng quá trình đô thị hóa, sự thay đổi mô hình gia đình, nhịp sống lao động và điều kiện chăm sóc tại gia đình đang làm cho nhu cầu của người cao tuổi ngày càng đa dạng. Bên cạnh khám, chữa bệnh, người cao tuổi cần được quản lý sức khỏe thường xuyên, tư vấn phòng bệnh, phục hồi chức năng, chăm sóc tinh thần, sinh hoạt văn hóa và kết nối cộng đồng. Đối với các xã, phường - nơi trực tiếp gần dân, sát dân và tổ chức thực hiện chính sách, chăm sóc người cao tuổi cần được đặt trong tổng thể nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh và nâng cao chất lượng đời sống Nhân dân. Cách tiếp cận phù hợp hiện nay là chuyển từ hỗ trợ thụ động sang chăm sóc chủ động; từ xử lý khi phát sinh bệnh tật sang quản lý sức khỏe thường xuyên; từ chăm sóc đơn lẻ sang phối hợp liên ngành, liên lực lượng, lấy người cao tuổi làm trung tâm và cộng đồng làm nền tảng.

Từ mô hình đang được triển khai tại phường Long Biên, vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm không chỉ là chăm sóc y tế, mà còn là cách tổ chức dịch vụ chăm sóc người cao tuổi ngay trong đời sống cộng đồng. Các ý kiến tham luận tập trung vào vai trò của y tế cơ sở, trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền địa phương, công tác tuyên truyền, dân vận, truyền thông chính sách và khả năng huy động các nguồn lực xã hội.

Phát biểu tại Hội thảo, đồng chí Nguyễn Đình Khuyến, Bí thư Đảng ủy phường Tây Hồ cho rằng, mô hình thí điểm tại phường Long Biên là cách làm có nhiều điểm cần nghiên cứu, học tập. Phường Tây Hồ xác định việc xây dựng mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng là rất cần thiết trong tình hình hiện nay. Theo ông, nhu cầu của người cao tuổi hiện nay không chỉ là khám, kiểm tra sức khỏe mà còn là có nơi sinh hoạt, nghỉ ngơi, vui chơi, giao lưu trong ngày. Đây là nhu cầu thực tế, phù hợp với bối cảnh đô thị hiện nay.

Tuy nhiên, từ thực tiễn chuẩn bị triển khai, đồng chí Bí thư Đảng ủy phường Tây Hồ cũng nêu một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu. Trước hết là yêu cầu bổ sung chức năng, nhiệm vụ cho y tế cơ sở, bởi nếu mô hình chăm sóc người cao tuổi được tổ chức tại trạm y tế thì cần có nhân lực, quy chế hoạt động, kỹ năng phục vụ và cơ chế vận hành phù hợp. Bên cạnh đó, quy mô phục vụ cũng là vấn đề đặt ra khi số lượng người cao tuổi lớn, trong khi khả năng đáp ứng ban đầu của các điểm chăm sóc còn hạn chế.

Đồng chí Nguyễn Đình Khuyến cũng đề nghị, trong quá trình nghiên cứu, cần tính đến việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, nhất là trong bối cảnh sửa đổi Luật Người cao tuổi và yêu cầu quan tâm đến "kinh tế bạc". Đồng chí cho rằng, mô hình chăm sóc người cao tuổi không chỉ nên triển khai trong khu vực công mà cần khuyến khích sự tham gia của các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và các nguồn lực ngoài nhà nước, qua đó đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu chăm sóc người cao tuổi.

Trao đổi về vai trò của tuyên truyền, TS. Nguyễn Công Dũng, Ủy viên Ban Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, nguyên Tổng Biên tập Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam cho rằng, báo chí thời gian qua đã quan tâm đến công tác tuyên truyền về người cao tuổi, nhưng mức độ tuyên truyền sâu, đậm, có sức lan tỏa rộng vẫn chưa nhiều. Theo đồng chí, cần khảo sát thực tiễn, phát hiện mô hình hay, cách làm tốt ở cơ sở, từ đó tuyên truyền, lan tỏa và góp phần hiện thực hóa các mô hình chăm sóc người cao tuổi.

TS. Nguyễn Công Dũng cũng nhấn mạnh báo chí cần quan tâm hơn đến chủ đề "kinh tế bạc", bởi nhiều người cao tuổi vẫn còn minh mẫn, trí tuệ, kinh nghiệm và có thể tiếp tục đóng góp cho xã hội. Truyền thông về người cao tuổi vì thế không nên chỉ dừng ở khía cạnh chăm sóc, hỗ trợ, mà cần làm nổi bật vai trò, tiềm năng và sự đóng góp của người cao tuổi trong phát triển cộng đồng.

Ở góc độ truyền thông chính sách, PGS.TS. Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội cho rằng, trong xây dựng mô hình chăm sóc người cao tuổi, báo chí có thể góp phần nắm bắt tình hình từ cơ sở, phản ánh nhu cầu của người dân, nhân rộng mô hình hay, cách làm hiệu quả và huy động thêm nguồn lực xã hội. Đồng chí dẫn chứng các mô hình có thể phát huy tại cơ sở như câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau, mô hình y tế cơ sở tích hợp chăm sóc sức khỏe ban đầu, các thiết chế văn hóa - thể thao giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe, sống có ích.

Đáng chú ý, PGS.TS. Nguyễn Thành Lợi nhấn mạnh báo chí cần góp phần chuyển dịch tư duy từ "bảo trợ" sang "phát triển" trong truyền thông về người cao tuổi. Người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được chăm sóc, hỗ trợ, mà còn là nguồn lực xã hội có kinh nghiệm, tri thức, kỹ năng và khả năng tiếp tục đóng góp. Vì vậy, truyền thông cần làm nổi bật hình ảnh người cao tuổi sống khỏe, sống vui, sống chủ động, tự tin tiếp cận công nghệ, tham gia các hoạt động cộng đồng và đóng góp cho sự phát triển chung.

Các ý kiến tại Hội thảo thống nhất cho rằng già hóa dân số là xu thế tất yếu, đòi hỏi cách tiếp cận chủ động và lâu dài. Chăm sóc người cao tuổi cần được tổ chức theo hướng liên ngành, gắn kết giữa y tế cơ sở, chính quyền địa phương, gia đình, cộng đồng, Hội Người cao tuổi, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan truyền thông và nguồn lực xã hội. Trong đó, y tế cơ sở giữ vai trò quan trọng trong quản lý sức khỏe thường xuyên, tư vấn phòng bệnh, theo dõi tình trạng sức khỏe và kết nối dịch vụ chăm sóc phù hợp với từng nhóm người cao tuổi.

Bên cạnh nguồn lực y tế, mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng cần có cơ chế phối hợp rõ ràng, phương thức vận hành phù hợp, chính sách hỗ trợ cụ thể và sự tham gia trách nhiệm của cả hệ thống chính trị ở cơ sở. Đây cũng là điều kiện để mô hình không chỉ dừng ở thí điểm, mà có thể được đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng ở những địa phương có điều kiện phù hợp.

Phát biểu kết luận và bế mạc Hội thảo, TS. Vũ Hồng Huy khẳng định, việc nghiên cứu, xây dựng mô hình chăm sóc người cao tuổi phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và phát huy vai trò của người cao tuổi trong sự nghiệp phát triển đất nước. Những kết quả từ Hội thảo là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, đánh giá, hoàn thiện và đề xuất nhân rộng các mô hình chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, góp phần xây dựng hệ thống chăm sóc người cao tuổi chủ động, toàn diện và nhân văn trong bối cảnh già hóa dân số ngày càng rõ nét.