Công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể “Kéo co ngồi”

Lễ hội đền Trấn Vũ tại phường Long Biên, thành phố Hà Nội được tổ chức thường niên vào ngày 3/3 Âm lịch hàng năm với nghi lễ "Kéo co ngồi" - một phong tục tín ngưỡng mang đậm bản sắc văn hóa của người dân địa phương. Đây là một nghi thức độc đáo không chỉ thu hút đông đảo Nhân dân tham gia mà còn là điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.

Năm 2014, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận nghi lễ "Kéo co ngồi" là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đến năm 2015, UNESCO tiếp tục ghi danh "Nghi lễ và trò chơi kéo co" là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là niềm tự hào không chỉ của người dân thôn Ngọc Trì trước đây, nay thuộc phường Long Biên, mà còn là niềm tự hào chung của Thủ đô Hà Nội.

Theo các tài liệu còn lưu giữ, trò chơi "Kéo co ngồi" tại thôn Ngọc Trì có lịch sử hình thành từ rất lâu đời và gắn liền với đời sống sinh hoạt của cư dân vùng ven sông Hồng. Theo truyền thuyết, trong thời kỳ hạn hán kéo dài, khi tất cả các giếng trong làng gần như cạn nước, chỉ còn một giếng duy nhất tại Nghè Đằng Đông còn nước, người dân hai xóm đã xảy ra giằng co để lấy nước. Để giữ thúng nước không bị đổ, các trai làng phải ngồi bệt xuống đất kéo dây quang và từ đó hình thành nên nghi lễ "Kéo co ngồi" độc đáo còn được lưu giữ đến ngày nay.

Không giống các hình thức kéo co thông thường, nghi lễ "Kéo co ngồi" được tổ chức trên nền đất hoặc sân đình với dây kéo làm bằng cây song luồn qua cột lim chôn cố định dưới đất. Người tham gia ngồi bệt xuống đất, dùng sức phối hợp nhịp nhàng để kéo dây. Mỗi đội thường có từ 15 đến 19 người, đại diện cho các Mạn trong làng như Mạn Chợ, Mạn Đường, Mạn Đìa. Khi hồi trống vang lên, cùng tiếng hò reo cổ vũ của Nhân dân, không khí lễ hội trở nên sôi động nhưng vẫn giữ được nét trang nghiêm của nghi lễ truyền thống.

Điểm đặc sắc của nghi lễ không chỉ nằm ở hình thức thi đấu mà còn chứa đựng giá trị văn hóa, tín ngưỡng sâu sắc. Người dân tin rằng đội thắng cuộc sẽ mang lại may mắn, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no cho cộng đồng trong năm mới. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả chính là tinh thần đoàn kết, gắn bó cộng đồng và ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương.

Những năm qua, cấp ủy Đảng, chính quyền phường Long Biên luôn quan tâm triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể "Kéo co ngồi". Công tác tổ chức lễ hội được duy trì nền nếp, bảo đảm giữ gìn các nghi thức truyền thống. Các nghệ nhân, người cao tuổi trong cộng đồng tiếp tục tham gia truyền dạy cho thế hệ trẻ nhằm bảo đảm tính kế thừa của di sản.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, quảng bá di sản được đẩy mạnh thông qua hệ thống thông tin cơ sở, Trang thông tin điện tử phường, các hoạt động ngoại khóa tại trường học và các chương trình giao lưu văn hóa. Địa phương cũng từng bước triển khai số hóa tư liệu di sản, xây dựng hình ảnh, video và dữ liệu phục vụ công tác lưu giữ, quảng bá giá trị văn hóa truyền thống trong thời kỳ chuyển đổi số.

Đặc biệt, chuỗi hoạt động văn hóa - du lịch tại phường Long Biên không chỉ góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản mà còn mở ra hướng đi mới trong phát triển du lịch cộng đồng gắn với xây dựng nếp sống văn minh đô thị. Việc kết nối các điểm di tích, lễ hội truyền thống và không gian văn hóa địa phương đang từng bước tạo dấu ấn riêng cho phường Long Biên trong phát triển văn hóa - du lịch của Thủ đô.

Trong thời gian tới, phường Long Biên tiếp tục triển khai các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể "Kéo co ngồi" theo hướng bền vững; phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong gìn giữ di sản; tăng cường tuyên truyền, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ; đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong công tác lưu giữ và quảng bá di sản văn hóa.

Nghi lễ "Kéo co ngồi" đền Trấn Vũ không chỉ là một trò chơi dân gian mà còn là biểu tượng văn hóa đặc sắc của cộng đồng cư dân địa phương, phản ánh tinh thần đoàn kết, niềm tin và khát vọng về cuộc sống bình yên, thịnh vượng. Trải qua nhiều thế hệ, di sản ấy vẫn tiếp tục được gìn giữ, trao truyền và lan tỏa, trở thành niềm tự hào của Nhân dân phường Long Biên và của Thủ đô Hà Nội.