Đổi mới công tác quản lý lễ hội truyền thống trên địa bàn phường Long Biên

Trong đời sống của người Việt Nam hiện nay, lễ hội truyền thống giữ một vai trò quan trọng, không chỉ tạo dựng không gian sinh hoạt tâm linh, gắn kết cộng đồng mà còn là sự kết tinh của những giá trị lịch sử, văn hóa, tri thức dân gian, nghệ thuật trình diễn…độc đáo và mang đậm nét văn hóa của cộng đồng nơi Lễ hội hình thành. Lễ hội truyền thống còn thể hiện đạo lý "uống nước nhớ nguồn" khi tưởng nhớ đến các bậc tiền nhân, các vị Thành hoàng làng, đức Thánh đã có công tạo dựng, giữ gìn và bảo vệ quê hương, đất nước. Những nghi lễ được trình diễn trong lễ hội thể hiện mong ước của người dân cầu mong một năm mới bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống được no ấm, đủ đầy.

Là một địa phương giàu truyền thống văn hóa với hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú; các Lễ hội truyền thống tại phường Long Biên duy trì nhiều nghi lễ đa dạng, mang tính truyền thống đặc sắc như: nghi lễ và trò chơi Kéo co đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, chạy ngựa, bắt ông mãnh hổ, các trò chơi dân gian truyền thống, nghi lễ chém Thủ lợn Anh....đã phản ánh đậm nét tín ngưỡng dân gian, khát vọng mùa màng phồn thịnh, đồng thời khẳng định dấu ấn lịch sử và bản sắc riêng của cư dân vùng đất ven sông Hồng. Những giá trị ấy khẳng định ý nghĩa sâu sắc và sức sống bền bỉ của lễ hội trong đời sống cộng đồng phường Long Biên.

Trong những năm qua, công tác quản lý và tổ chức lễ hội trên địa bàn phường Long Biên luôn được quan tâm chỉ đạo sát sao. Các lễ hội truyền thống được tổ chức trang trọng, đảm bảo giữ gìn các nghi lễ truyền thống, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của Nhân dân.

Trong quá trình tổ chức lễ hội, phường luôn chú trọng bảo tồn giá trị lịch sử - văn hóa của di tích, phát huy vai trò của cộng đồng dân cư và các Tiểu ban quản lý di tích trong việc thực hành nghi lễ, gìn giữ phong tục tập quán tốt đẹp. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao truyền thống được tổ chức phong phú, tạo không khí vui tươi, đoàn kết, góp phần giáo dục truyền thống lịch sử, đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" cho thế hệ trẻ.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý và tổ chức lễ hội trong bối cảnh đô thị hóa nhanh cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới như giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm; hạn chế các biểu hiện mê tín dị đoan, thương mại hóa; xây dựng hình ảnh lễ hội văn minh, thân thiện và phù hợp với nếp sống đô thị. Trước yêu cầu đó, phường Long Biên đã chủ động đổi mới phương thức quản lý, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị, đoàn thể và cộng đồng dân cư trong tổ chức lễ hội.

Năm 2026, thực hiện các văn bản chỉ đạo của Trung ương, Thành phố và ngành Văn hóa, UBND phường Long Biên đã ban hành Kế hoạch quản lý di tích, tổ chức lễ hội truyền thống và triển khai thực hiện "Bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống" trên địa bàn phường. Mục tiêu của kế hoạch nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực di sản văn hóa, đồng thời tạo chuyển biến rõ nét trong xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh tại các lễ hội.

Theo đó, công tác quản lý lễ hội được triển khai đồng bộ từ khâu tuyên truyền, chuẩn bị cơ sở vật chất, xây dựng chương trình, kịch bản đến tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát. Phường đã thành lập Ban Tổ chức lễ hội truyền thống cấp phường, đồng thời hướng dẫn các di tích thành lâp Ban tổ chức lễ hội tại từng di tích; Hướng dẫn các Ban tổ chức lễ hội thực hiện thông báo lễ hội tín ngưỡng định kỳ đảm bảo theo quy định, xây dựng kế hoạch, phương án, phân công nhiệm vụ cụ thể, bảo đảm lễ hội diễn ra trang trọng, an toàn và đúng quy định của pháp luật.

Một điểm nhấn quan trọng trong đổi mới công tác quản lý lễ hội năm 2026 là việc triển khai thực hiện "Bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống" tại 100% lễ hội trên địa bàn phường. Bộ tiêu chí tập trung vào các nội dung như: đảm bảo cơ sở vật chất phục vụ lễ hội; giữ gìn cảnh quan môi trường xanh - sạch - đẹp; đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông; kiểm soát hoạt động dịch vụ; thực hiện nếp sống văn minh trong hoạt động tín ngưỡng; phát huy giá trị văn hóa truyền thống của lễ hội.

Trong đó, lễ hội tại đình Thổ Khối được lựa chọn xây dựng mô hình điểm về thực hiện Bộ tiêu chí môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống. Đây sẽ là cơ sở để đánh giá, rút kinh nghiệm và nhân rộng các mô hình tổ chức lễ hội văn minh, hiện đại, phù hợp với đặc thù đô thị của phường Long Biên.

Bên cạnh đó, phường cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý di tích và lễ hội, từng bước triển khai chuyển đổi số, tư liệu hóa di sản, ứng dụng bản đồ số trong quản lý và quảng bá di sản văn hóa; đồng thời khuyến khích xây dựng mô hình lễ hội thân thiện với môi trường, giảm thiểu rác thải nhựa, hình thành thói quen ứng xử văn minh của người dân và du khách khi tham gia lễ hội.

Công tác tuyên truyền tiếp tục được chú trọng thông qua nhiều hình thức như: hệ thống truyền thanh, Trang thông tin điện tử phường, các hội nghị Nhân dân, bảng biển tuyên truyền tại di tích… nhằm nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ di sản văn hóa, thực hiện quy tắc ứng xử nơi công cộng và nếp sống văn minh trong lễ hội.

Với sự chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, chính quyền, sự vào cuộc đồng bộ của các phòng, ban, ngành, đoàn thể và đặc biệt là sự đồng thuận, hưởng ứng của Nhân dân, công tác quản lý và tổ chức lễ hội truyền thống trên địa bàn phường Long Biên đang từng bước đổi mới theo hướng văn minh - an toàn - giàu bản sắc, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của địa phương.

Trong thời gian tới, phường Long Biên sẽ tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý di tích và lễ hội, phát huy vai trò của cộng đồng trong bảo tồn di sản, gắn hoạt động lễ hội với giáo dục truyền thống và quảng bá hình ảnh địa phương, qua đó hướng tới xây dựng phường Long Biên ngày càng văn minh, hiện đại nhưng vẫn gìn giữ được những bản sắc văn hóa truyền thống.